Martijn Uijtendaal kiest voor zijn maiden proeverij wijnen van chardonnay. Die drinkt hij graag. En daar verdiept hij zich graag in. In opzet is deze proeverij eenvoudig, al maakt Martijn het voor ons moeilijk door steeds twee wijnen voor te zetten en dan te vragen wát de gedachte achter zo’n duo is. Ga er maar aan staan! Een reis met glazen van fris en mineraal tot vol en romig, van koele Bourgogne tot zonnige Nieuw-Zeelandse heuvels.
De populairste witte druif ter wereld
Chardonnay is de meest aangeplante witte druif, geliefd om haar veelzijdigheid. Geen andere witte druif past zich zó goed aan verschillende klimaten en wijnmaakstijlen aan. In koele streken levert ze levendige wijnen met tonen van groene appel en citrus, terwijl warmere regio’s volle, tropisch fruitige varianten voortbrengen. Die flexibiliteit maakt chardonnay tot een favoriet van wijnmakers én wijnliefhebbers wereldwijd. Zelfs zo populair in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw, dat er een tegenbeweging kwam van mensen die ABC ‘anything but chardonnay’ wensten te drinken.
Karaktervol
Voor wijnboeren is chardonnay prettig. De druif rijpt relatief vroeg, wat risico’s geeft bij late vorst. De stevige schil en sterke groeikracht maken chardonnay robuust. In de wijngaard vraagt ze aandacht: een goede balans tussen zon en schaduw is cruciaal om natuurlijke zuren te behouden. Elke streek en elk terroir geeft zijn eigen signatuur – van krijtige kalkbodems tot vulkanische grond – en dat maakt het telen van chardonnay boeiend.
We constateren dat chardonnay voor proevers niet zo gemakkelijk herkenbaar is. Herkenbaar aan een romige textuur, subtiele tonen van boter of vanille (zeker bij houtrijping), en balans tussen frisheid en volheid. De wijn wordt soms rokerig genoemd; de geur kan doen denken aan citrus, perzik, meloen of brioche – afhankelijk van herkomst en vinificatie.
Alle wijnen zijn geblindeerd geschonken.
Indrinker
2017 Sourdet-Diot L’Atypique champagne
Drie proevers noemen appeltjes. Appeltjes in het kwadraat, zegt Gerard. Appel, appel, appel.
Gele appel zegt Just, een lekker glas met citrus, bittertje en mandarijn. Overrijpe goudreinetten en gistig, zegt Kees. Mijn aantekeningen: amandel, banaan en perzik in de geur, later citrus, vrij heftige mousse en mooie rondeur in de smaak. Cuvee van 800 flessen, 7 jaar sur lattes en 6 gram dosage.
Serie 1: na onthulling blijkt het thema koude landen
2022 Entre deux monts, Heuvelland België Chardonnay
12 maanden rijping op Franse en Amerikaanse vaten van 3 tot 6 jaar. Bodem van zandleem en grind. Ranke, elegante wijn, waterig geel van kleur. Prettig florale neus met wat perzik, de smaak is schraal met amandelbitters. Martijn benoemt ook amandelen, peer en caramel. Boeiend domein in België, de wijn kreeg langer houtrijping dan de volgende, dat valt niet op bij deze wijn.
2023 Weingut Hensel, Högenflug, Pfalz Chardonnay
9 maanden rijping op eikenhouten vaten. Deze wijn is geel met gouden zweem, de neus heeft veel mineraliteit én boter. Duidelijk een stinkertje, Volronde smaak met roomboterbabbelaar.
Vetter dan de vorige wijn, eetwijn. Ik vind de wijn voorname karakteristieken hebben. Aan het eind van de proeverij blijk ik deze wijn de hoogste score te hebben gegeven. MartijnU noemt het één van zijn hartendiefjes. MartijndG kan de wijn helemaal niet waarderen. Na het stinkertje dat hij ook determineert, noemt hij te lang doorgekookt groentenat en een zoete smaak met veel anijs.
De wijn kreeg minder houtrijping dan de vorige, maar dat hout komt in geur en smaak veel sterker terug.
Serie 2 na onthulling blijkt het thema Oceanië
2022 Kumeu River, Nieuw Zeeland, state Chardonnay
Deze wijn uit Auckland kreeg 11 maanden houtrijping met 20% nieuw hout. Reductieve wijn, zegt RobG, ingetogen, sappig en speels. Eric determineert de houtrijping en noemt de wijn ook sappig. Mijn aantekeningen: rokerige impressie, wat abrikoos, sappige wijn, tikje eendimensionaal op dit moment.
2022 Shaw + Smith, Australië M3 Chardonnay
Deze wijn uit Adelaide Hills kreeg 9 maanden in vaten van Frans eikenhout. Verbrand hout, zegt Eric. RobG is positief: wijn in prima balans, streng in karakter. Mijn aantekeningen: chardonnay typiciteit, vanille, zuren en mineraliteit met dominante bitters. Eetwijn met wat meer concentraat dan de Nieuw Zeelandse wijn.
Serie 3: na onthulling blijkt het thema USA
2021 Bethel Heights, Oregon Willamette Valley, Estate Chardonnay
Deze wijn kreeg 12 maanden op eikenhouten vaten van Frans hout, 30% nieuw. Leila benoemt de citroengele kleur, een honingvetje, zachte kruiden, kaneel, sinaasappel, kokos en een zekere weelderigheid in de geur. Claartje zegt appeltaart en een vetje. Kati benoemt romigheid, chocolade. Mijn aantekeningen: goudgeel zweem, ingetogen neus, nogal strakke chardonnay die in mijn ogen wat charme mist.
2023 Bernardus, Californië Monterey, Chardonnay
Negentig procent van de druiven rijpt 9 maanden op vaten van Frans eikenhout, daarna nog eens 9 maanden op roestvrijstalen tanks. Deze wijn bevalt me een stuk beter: rokerig, mooie neus, expressief, boter, rondeur, vet en veel structuur. Leila benoemt een hoger alcohol gehalte (scheelt idd 1 procent), Kati zegt héél zoet, tropisch fruit en ananas, wat log en weinig zuren.
Ja, en zo zien we dat smaken veel verschillen. Claartje benoemt noten, citrus, bloemigheid en volle rondingen.
Serie 4: na onthulling blijkt het thema Frankrijk
2018 Louis Latour, Marsannay Blanc
Deze wijn kreeg geen houtrijping, wel 8 tot 10 maanden in roestvrijstaal. Willem Jan benoemt een hint van romigheid, en legt zijn ‘Vim’ notitie uit: combinatie van citrus en kalk. De wijn is ook ‘appelig’ zonder de stevigheid van een volle Bourgogne te hebben. Annemiek benoemt mineraliteit en anijstonen. Ik vind de wijn ingetogen met een goede structuur en een fijne balans, zou na zeven jaar kelder wat meer mogen laten zien.
2022 Domaine Bourdy, Côtes de Jura, Les Jumelles
Deze wijn krijgt 3 tot 4 jaar rijping in oude grote vaten. Gemaakt met natuurlijke gisten uit de kelder. Mooie oxy tonen, zegt Just, die de wijn ook meteen in Jura plaatst. Tijdens zijn bezoek aan het domein zag Martijn zogenaamd “vieze vaten” waar de wijn in rijpt. De oorzaak? Een zwarte schimmel, Torula compniacensis, die ontstaat door alcoholverdamping uit de wijnvaten — het zogenaamde “engelendeel” (het deel van de wijn dat verdampt). De schimmel leeft van de alcoholdampen in de lucht, en vormt zo een dun, zwart laagje op de muren, plafonds en vaten van de kelder. De schimmel groeit alleen bij een constante temperatuur en vochtigheid — precies de omstandigheden die ideaal zijn voor wijnrijping. Het toont aan dat er alcohol verdampt, dus dat de wijn “leeft” en rijpt in de vaten. In Bordeaux ziet men de zwarte schimmel als een teken van een authentieke, actieve wijnkelder, zeg maar een keurmerk van een “echte” rijpingsruimte. Annemiek benoemt de aparte geur van deze wijn als geparfumeerde appelmoes.
Mijn aantekeningen: een geur met tropisch fruit, olijven?, gin en jeneverbes? De wijn smaakt wat schraal – doet denken aan natuurwijn. Heel interessant.
Uitdrinker
We sluiten de proeverij af met een ‘zoete’ chardonnay, een mooie vondst uit La Mancha: Dominio de Punctum, Dulce Venganza. Geweldig mooie balans en aangenaam drinken.
Verslag Peter van den Besselaar